Ffoniwch i archebu
Call us now to book
07904 265604

Rhif Elusen 507153

Charity Number 507153

Polisi Preifatrwydd / Privacy Policy

Dilynwch ni
Follow us
  • Twitter - White Circle
  • White Facebook Icon
  • White Instagram Icon

© 2016 Ymddiriedolaeth Ynys Enlli

 

© 2016 Bardsey Island Trust

 

Gyda diolch i Ben Porter a BESIDE am yr hawl i ddefnyddio ei luniau.

Llun tudalen flaen gan Myles Jenks

With thanks to Ben Porter Wildlife Photography  and BESIDE for kind use of images.

 

Home page image by Myles Jenks 

Hanes

Mae Enlli yn nodedig fel cyrchfan pererinion ers dyddiau cynnar Cristnogaeth, ond mae olion aneddiadau ar yr ynys yn dyddio o gyfnod cyn Crist.

Hanes cynnar

Daeth yn fan pwysig i’r Eglwys Gristnogol Geltaidd gan ddenu mynaich defodol, a chredir mai Sant Cadfan a ddechreuodd adeiladu’r mynachdy yn y chweched ganrif.

 

Gwelir adfeilion Abaty Awstinaidd y Santes Fair, a adeiladwyd ar yr ynys yn y drydedd ganrif ar ddeg, hyd y dydd heddiw. Defnyddid y mynachdy hyd gyfnod Diddymu’r Mynachlogydd ym 1537. Wedi hyn gadawyd Enlli i’r môrladron nes sefydlwyd cymuned o amaethwyr a physgotwyr yng nghanol y ddeunawfed ganrif, â'r ynys yn eiddo i'r Arglwydd Niwbwrch. Mae’r cyfeiriad adnabyddus at yr ynys fel man claddu ugain mil o seintiau yn dyddio o ddyddiau cynnar y canol oesoedd, a dywedid bryd hynny bod tair pererindod i Enlli gyfwerth ag un pererindod i Rufain.

Darllenwch mwy am hanes cynnar Enlli yma. 

Goleudy Enlli

Cwblhawyd y goleudy 30 metr – y goleudy talaf yn y DU gyda thŵr sgwâr – ym 1821. Rheolir y goleudy gan Trinity House ac yn 2014 newidiwyd y golau o brism gwydr ar sylfaen mercwri i gyfres o oleuadau coch LED. Bellach defnyddir ynni solar i gynnal golau'r goleudy. 

Brenin Enlli

Ar ddechrau'r ugeinfed ganrif, roedd poblogaeth yr ynys oddeutu 100. Ym 1925 arweiniwyd y rhan fwyaf o'r trigolion oedd yn dal i fyw ar yr ynys i’r tir mawr gan Frenin Enlli, Love Pritchard (rhoddwyd y teitl i arweinwyr cymunedol gan yr Arglwydd Niwbwrch) i chwilio am ffordd llai llafurus o fyw. Yn fuan wedyn, daeth pobl i'r ynys o'r newydd i wneud bywoliaeth drwy amaethu a physgota yn bennaf.

 

I ddysgu mwy am frenhinoedd Enlli ewch yma

Arglwydd Niwbwrch ac adeiladau'r 19eg ganrif

Adeiladwyd y rhan fwyaf o’r tai a saif heddiw gan y tirfeddiannwr, yr Arglwydd Niwbwrch, yn yr 1870au. Yr eithriad yw Carreg Bach sy’n nodweddiadol, mae’n debyg, o’r tai ar yr ynys cyn yr adeiladu yn y bedwaredd ganrif ar bymtheg. Adeiladwyd capel anghydffurfiol newydd yr un pryd.

Gwylfa Adar a Maes Ynys Enlli

Sefydlwyd yr Wylfa Adar a Maes ym 1953 er mwyn monitro bywyd gwyllt yr ynys, gyda chymorth nifer o gefnogwyr o Gymru a Phrydain Fawr. Mae'r Wylfa wedi ei lleoli yng Nghristin ers y cychwyn ac mae'n parhau yn aelod gweithgar o'r Cyngor Gwylfaoedd Adar. Mae llyfryn gwybodaeth am flynyddoedd cynnar yr Wylfa wedi ei gyhoeddi'n ddiweddar ac mae ar werth ar yr ynys. 

 

I ddarllen mwy am Wylfa Adar a Maes Enlli cliciwch yma.

 

Ymddiriedolaeth Ynys Enlli

Ym 1978 rhoddwyd ymgyrch ar waith i brynu'r ynys. Y perchennog ar y pryd oedd yr Anrhydeddus Michael Pearson (Arglwydd Cowdray). Arweiniwyd yr ymgyrch gan bobl brwdfrydig ledled Prydain ac fe'i cefnogwyd gan nifer o Gymry amlwg, er enghraifft R S Thomas a William Condry, yn ogystal â'r Eglwys yng Nghymru. Prynwyd yr ynys ym 1979. Elusen ydy'r Ymddiriedolaeth ac mae modd ymaelodi â hi i gefnogi'r ynys. 

I ddysgu mwy am waith Ymddiriedolaeth Ynys Enlli cliciwch yma.